Neurohezkuntza: beste eskola baten alde

Neurohezkuntza: beste eskola baten alde bideoa garunaren alde desberdinen gaineko azalpenarekin eta haurtzaroan eta nerabezaroan ikasketa prozesuarekin hasten da. Bideoan David Bueno, genetika-ikertzailea eta Bartzelonako Unibertsitatearen neurozientziako espezialista, Javier Blumenfeld, berrikuntza-garapenerako behatokiko pediatra Juan Carlos Erregea Unibertsitatearen heziketa-eremuan eta Anna Forés, heziketaren zientzietako doktorea parte hartzen dute.

Hirurak oso kritiko erakusten dira LOMCE-arekin, heziketa-kalitatearen erreformarako lege organikoa, 2013ko abenduko BOE-an argitaratuta.

LOMCE-rako Kritikak
Beste gauza batzuen artean, Neuroheziketa: beste eskola baten alde bideoan, LOMCE kritikatzen du arrazoi hauengatik:

• Ikasketaren helburuak ikasleen heltze-adinari aurreratzea, autoestimu-arazoak eta segurtasun-gabezia produzitzen bukatzen dituelako, beste batzuen artean...
• Azterketen eta errebaliden erruz ikasleak behargabeko estres-maila jasan egiten dute eta gainera froga hauek ez dute bere ikasketa frogatzen. Javier Blumenfeld esaten duen bezala: "Halako heziketa bulimikoa da, hau da, nik edukiak sartzen dizkizut buruan, zuk azterketan okatzen dituzu, eta gero ahazten dituzu." Emaitza hau izango da; ondoezerako ikasketa, estresa eta alderdi emozional negatiboak lotuko dituzten ikasleak.
• Klasetiko ikasleetako gehiegizko kopurua, haur bakoitzaren ikasketa mailetara moldatzeko pertsonalizatutako arreta izatea galarazten duela.
• Ikasketa lehiakorra, laguntzaileren ordez.
• Ikasleak klasean egoten diren ordu kopurua.
• Heziketa musikalerako eta artistikorako orduak ezabatzea.
• Gehiegizko etxerako lanak.

Heziketa-sistema hobetzeko gakoak

Ikasketa arrakastatsu eta iraunkorra izan dadila benetakoa, errealista, testuinguruan jarrita, praktikoa, laguntzailea eta motibatzailea izan beharko luke.

Gainera, familiaren eta eskolaren arteko erlazio ona eta irakasle onen ahalduntzea funtsezkoak dira heziketa-sistema hobetzeko.

Erlaxazioa Haur Hezkuntzan

Gaur, haurrek haien ikasketa-prozesua eta garapena hobetzeko behar duten erlaxazio momentuetaz hitz egingo dut.

Egunean zehar haurrak egoera ezon hobean sentitzeko, erlaxazio momentuak izatea beharrezkoa da, egunean zehar egiten dituzten ekintza guztiak barneratzeko eta jarduera berriak gogo handiz hartzeko.

Umeentzat jarduera fisikoak planteatzeko orduan, xedea gorputzaren kontzientzia har dezaten izango da:gorputzaren bidez sentsazioak hartzea esaterako, zentzumen funtzioa sustatuz; entzumenaren sentikortasunaareagotzen duten jarduerak jorratu; ikusmenaren sentikortasunaz ohartarazteko baliogarri diren jarduerak;arnasketa kanpoko eta barneko gorputzaren ekintza gisa aurkeztea nahiz gorputzaren zatiez jabetzea.

Erlaxazioaren bidez estres egoerak baretu eta gure kontzentrazioa sendotu ditzakegu. Bi erlaxazio mota bereizi dezakegu;

• Mugimenduzko erlaxazio: dantzen bidez eta irudimenezko eta mugimenduzko jolasen bidez.

• Erlaxazio estatikoa: Hainbat tekniken bidez aplikatu dezakegu, adibidez musika klasikoa entzutean, ipuinak erabiliz..,

Ekintza hauek erlaxazioa ahalbidetuko dute:

• Musika: Erlaxazio modu oso egokia da. Musika lasaia jartzea edo lo kantak abestea haurra lasaitzen du. Txikiak diren haurrekin primeran funtzionatzen du, eta asko gustatzen zaie.

• Ipuinak: Kontzentrazioa eta lasaitasuna lortzeko ipuin bat kontatzea oso egokia da, haurrak haien irudimenean sartzen direlako, eta amets egiten hasten direlako.

• Masajeak: Masajeek haurraren arnas, zirkulazio eta digestio funtzioak erregulatzen eta indartzen dute. Gainera, modu afektiboan umearekin komunikatzeko egokiak dira.

• Argia: Haur askos iluntasunari beldur diote, horregatik egokia izan daiteke argi txikia izatea, gutxi argitzen duena baina haurra lasaitzeko egokia dena.

Montessori ikastetxeak

Naiz eta Montessoriri buruz ez dugun hitz egin klasean, oso interesgarria iruditzen zait honi buruz hitz egitea, asko gustatzen zaidalako Montessoriko pedagogia.

Nor izan zen Maria Montessori?

Psikiatra eta pedagogo italiarra, 1870an Chiaravallen jaioa. Erromako Erret Unibertsitatean 1896an diplomatua, lehen emakume sendagile bihurtu zen Italian. Ondoren, Filosofian eta Natur Zientzietan lizentziatu zen.

Garai hartako Italiako gizarteak sexuarekiko zuen jarreraren ondorioz, ospitaletan sendagile aritzea debekatu zitzaion, eta hau izan zen adimen urritasuna zuten haurrekin lanean hasteko zioa. Ikasle hauen erantzuteko gaitasuna garatzeko asmoz eta behatzeko zuen ahalmenari esker, bere teoriaren oinarriak jartzen hasi zen.

1907an Erroman, Casa dei banbini bere eskola sortu zuen. Bertan urteak eman zituen ikertzen. Jarduera horri esker, bere lehen liburuak idazten, hitzaldiak ematen eta mundu osoan bere teoriaren berri ematen eta garatzen ibili zen. 

Ameriketan, Ingalaterran, Indian eta Herbeheretan egonaldiak egin zituen. Azkenen honetan hil zen 1952an.

Bere metodoaren ardatz nagusiak

Maria Montessori "Eskola Berri"ko mugimenduaren barruan kokatzen ahal da. Bere "Pedagogia Zientifikoa"n haurraren garapenaz zein honen irakaskuntzaz pentsatzen duena biltzen du.

1-Haurraren garapena

Haurraren garapena ez da lineala. Maila ezberdinak dauzka, sentsibilitate ezberdinez hornituak.

-Haurtzaro txikia (0-6 urte)

-Haurtzaro handia (6-12 urte)

-Nerabezaroa (12-18 urte)

-Heldutasun gaztea (18-24 urte)

Garai sentigarri bakoitzak funtzio berri bat dakar, hala nola, ordena, hizkuntza eta mugimendua. Funtzio berri hauek era nahasian izatetik, pixkanaka, era sinple eta argi batean ezartzera pasako dira. Haurtzaro txikiari berebiziko garrantzia ematen dio Jaiotzetik 6 urte bitartekoa da bizitzaren eperik garrantzitsuena . Bere metodoa epe honetarako garatu zuen bereziki. Hori dela eta, Montessori eskolak Haur Hezkuntzakoak izan dira, nahiz eta ondoren, Lehen eta Bigarren Hezkuntzara ere hedatu diren.

Montessorik idatzi zuenez, ez zuen geniorik sortu nahi, gizakiak dauzkan ahalmenak garatzeko aukerak eman baizik.

Horrela proposatuta6 urteko haur bat biderkaketa, zatiketa, erro karratua, munduko nazioak eta abar bereganatzeko gai da, oroimena erabili gabe . Ez ditu buruz biderkatzeko taulak edota gramatikako kontzeptuak ikasiko. Material zehatza manipulatuz lortuko du hori guztia bereganatzea.

Zergatik ikasi hain goiz hori dena? Arrazoia da 0-6 urte bitartean haurrak gauza berriak erraztasun handiz eta gogoz ikas ditzakeela, gaitasun hori gero eta txikiago izanen delarik.

2-Zentzumenen garapenaren printzipioa

Eskua adimenaren faktorea da. Sentsualitate filosofikoak Montessori eragin zuen: zentzumenetatik pasa ez den zerbait ez dago gogoan. Ideiak zentzumenetatik datozen bezala, adimena esku jardueratik dator.

Haurrak mundua zentzumen guztiak erabiliz bereganatzen du. Objektu berri bat aztertzeko ikusi, eskuetan hartu, bota, zurrupatu eta hozkatu egingo du.

Haurra 6 urte bitartean kontzeptu abstraktuen bidean jar daiteke, baldin eta material egokiz aritu bada.

Hauxe da eskolako materialari ematen dion garrantziaren zergatia. Bere metodoak tresneria pedagogiko berezia dakar. Haurrak ukituz, ikusiz, entzunez, dastatuz, mugituz eta usainduz ikasten duenez, zentzumen hauek guztiak era progresibo batean lantzen dituzten materialak sortu zituen.

Erabili beharreko ardatz didaktikoa: banakako zentzumenezko pertzepzio sinpletik konposatuetara, kanpoko mundutik haurraren barnera.

3-Ikaslearen jarduera libreko printzipioa

Bizitza garapena, eboluzioa da. Garapen hori suerta dadin behar den giza baldintza askatasuna da. Bizitzan garapen harmonikoa aztoratzen duten oztopoak agertzen dira. Horiek gainditu ahal izateko haurrak aske jarduten utzi behar ditugu Eskolan ezartzen den askatasun falta, isilpean eta geldirik egon beharra gogor kritikatzen du, hala nola, diziplina lortzeko ematen diren zigorrak eta sariak . 

Pasibitatean ez dago askatasunik eta ezin da barneko mundua era egokian garatu. Kanpoan dagoen guztia barneratu ahal izateko "jardun" egin behar da, ukitu, egin, sentitu. Horregatik norberak ikasten du, autohezkuntza sortzen da. Montessori eskoletan garatzen den askatasuna psikologikoa da gehienbat, norberaren diziplinan oinarritua. Lan egiteko eta jarduteko askatasuna da, besteak molestatzen ez diren bitartean. Ordenak garrantzi berezia du bere metodoan, ordena fisikoak psikologikoa edukitzera ere eramanen du.

Ordena lortzeko apalak, eskegitokiak, konketa eta abar bere neurrian eduki beharko ditu haurrak.

4- Banakotasunaren printzipioa

Bere metodoa norbanakoaren erritmoan eta jarraipenean oinarritzen da. Irakasleak haur bakoitza non aurkitzen den behatu behar du. Ez du irakatsi behar. Bakoitzaren bidea zuzendu behar du. Hori dela eta Montessorik irakasleei "zuzendari" deitzen zien . Autohezkuntzaren prozesuan, ikasle bakoitzak, materialekin aritzean, ongi dihoanentz antzematen du, materialak autozuzentzaileak direlako eta beraz, akatsen edo asmatutakoen berri ematen dute. Irakasleak prozesu horretan zuzenduko du, berarentzat egokiak diren materialak eskainiz.

Haurra bere erritmoan uzten dugularik, ez du inoiz porrot egiten .

Bestalde, haurrek, beraien artean ere ikasten dute. Hori dela eta dottoressak talde heterogeneotan aritzea proposatzen du . Adin ezberdinetako haurrak gela berean egoterakoan, besteekiko eta ikastearekiko estimulazioa handitzen da. Handiek irakasten ahal dute oso era egokian eta txikiak handien ereduaz probesten dira.

Montessori ikstetxeak eta erabilitako materialak

Bere materialak zentzumenen lanketatik abiatzen dira. Gela batean hainbat gauza ikus daitezke: dorreak egiteko neurri ezberdinetako blokeak, usaimena lantzeko ontziak, ukimenaz bereizteko piezak, soinuak egiteko txilinak, esku trebetasuna lantzeko lokarriak, lijazko letrak, fonogramak, pote termikoak, geometria lantzeko pieza ezberdinak, aritmetikarako hamarrekoak, puzzle antzeko atlasak...

Material bakoitzak ezaugarri bat lantzen du, hala nola, kolorea, pisua, forma, ehundura, luzera, hotsa, usaina. Ezaugarri hauek isolatuak agertzen dira, hau da, koloreak landu nahi badira, koloretan bakarrik ezberdinak diren objektuak ikusiko dituzte, tamaina, forma eta abarretan berdinak direlarik.

Hasieran kontraste handiz eskainiko dira ezaugarri horiek, hala nola, gorria eta urdina. Hauek bereizten joan ahala, urdin ezberdin guztiak bereizten hasiko da.

Halaber, ezagupen kognitibo berria egiterakoan, ahalik eta zentzumen gehienak erabili beharko dira. Letrak ikasten ari direlarik, idatzita ikusiko dituzte, nola ahoskatzen diren entzunen dute, lijazko letra ukituko dute...

Materiala, orobat, graduatua da. Ezaugarri horiek menderatzen diren arabera, beste kualitate batzuk lantzeko erabiliak izanen dira. Adibidez, letrak ikasten hasten direnean, gorriz kontsonanteak eta urdinez bokalak paratuak izanen dira.

Bada interesgarria den beste material bat: bizitza praktikorako kutxak. Hauen garrantzia haurrek imitatzeko duten joeran datza. Sinpleak diruditen arren, berebiziko garrantzia dute Montessoriren metodoan. Kutxa horietan hainbat gauza aurki ditzakegu: botoiak, kremailerak, korapiloak egiteko lokarriak, zapateei emateko betuna eta abar. Gurasoei, halaber, etxeko zeregin horietan autonomia ematea aholkatzen zaie: arraska egin, pitxerretik ura bota, jantzi eta erantzi...

Materiala hiru taldetan banatzen da gela barruan: bizitzarako materiala (3/4 urtekoentzat); zentzumenak lantzekoa (gelako guztiek) eta material akademikoa irakurketa, idazketa, natura, geografia, gramatika eta abarrerako (haurrak gai hauek lantzeko prestatuak dauden arabera erabiltzeko).

Dena hartzeko, ukitzeko, usaintzeko, entzuteko, ikusteko prest dago.

Haurreskolak

Gurasoen erabakia

Gurasoek dakite haurreskolak ez direla haurtziendegiak. Haurreskolak umeak emozionalki, fisikoki eta sozialki garatzeko lekuak dira.

Ama bat esaten duen bezala, haurreskola zen eta da leku goxo bat, maitasunez betetako lekua bat. Baita bizi behar den esperientzia bat, bai umeentzako bai gurasoentzako. Azkenik, umeak ulertzeko modu bat da, hazteko eta hezteko modu bat ere. 

Familien harrera

Familiak, haurreskoletara ailegatzean, kexka eta zalantza asko daukate, eta irakasleek bere galderak erantzuten saiatzen dira. Hori egin eta gero, irakasleak haurreskolako espazio eta ekipamendu guztiak erakusten dizkiete gurasoei, eta bukaeran haurreskolaren funtzionamendua eta ildo pedagogikoari buruzko informazioa ematen diete.

Garrantzi handia ematen zaio egokitzapenari, eta horretarako irakasleak eta gurasoak elkarlanean aritu behar dira, biek helburu berbera daukatelako, umearen ongizatea lortzea dena.

Irakasleen lehenengo helburua umeen atxikimendu segurua lortzea da, umeak eta haien erritmoa errespetatzea ezinbestekoa delako eta umearen garapen kognitiboa, fisikoa eta emozionala ezin hobea izan delako.

Azkenean, familia guztiek helburu berbera daukate, umearen ongizatea ziurtatzea.

Bakoitza bere une eta erritmoan errespetuarekin hazteko asmoa

Haurrak txikitatik ikasti ikasten dakite, eta gai dira beraien mugimenduen eta saiapen bitartez garapen motorra eta globata lortzeko, baita garapen kognitiboa eta emozionala ere.

Oso garrantzitsua da ume bakoitzaren erritmoak eta egiteko moduak errespetatzea.

¿Zer behar da umearen garapen globala lortzeko?

• Askatasunez mugitzeko espazio seguru bat.
• Hezitzaileen arreta eta behaketa zuzena.
• Beraiekiko errespetuzko eta konfiantzazko jarrera sendoa.

Esploratuz, esperimentatuz, mundua deskubrituz...

"Haurra bere ingurua ezagutzeko interesa duen izakia da".

Haurrak bere kabuz ibiltzeko eta esploratzeko beharra dute, eta hezitzaileen arreta ezinbestekoa da umearen garapen momentua ezagutzeko eta material segurak eskaintzeko.

Umeak zer eta nola egin erabakitzeko aukera izan behar dute bere trebeziaz jabetzeko eta nola isaki ikasteko. Horrela lortzen dena zera da, umeak lortu duen emaitzarekin pozik egotea.

Elikatuz eta goxatuz...

Jateko ordua, higiene ordua... oso garrantzitsuak dira hezitzailearen eta umearen arteko harremana sendotzeko.

Jateko ordua, behar biologiko bat asetzeko momentuaz gain, sapore eta testura berriak ezagutzeko, esploratzeko... momentua da, baita harremanak sendotzeko momentua ere.

Loa

Loa ezinbestekoa da haurrak energiak berreskuratzeko eta hezitzaileak momentu lasaia eta erosoa izan dadila saiatu behar da.

Bukatzeko, esan behar da gaur egun 231 zentro daudela Euskal Herrian, 47 Araban.